فضاهای بسته از هر چهار طرف محصورند؛ پس نور، هوا و رنگ باید آگاهانه طراحی شوند تا راحتی، بهره‌وری و سلامت کاربران حفظ شود.
فضای داخلی با دیوارپوش آبی تیره، مبلمان نرم و کف روشن؛ تصویر شاخص مقاله.
محیط‌های بسته فضاهایی هستند که از هر چهار طرف با دیوار یا موانع دیگر محصور شده‌اند. این فضاها بسیار متنوعاند، از اتاق‌های کوچک تا ساختمان‌های بزرگ. دیزاین مناسب یک محیط بسته تأثیر زیادی بر راحتی، بهره‌وری و کارایی افراد دارد.
در این مقاله نکات مهم دیزاین مناسب یک محیط بسته را بررسی می‌کنیم. این نکات عبارت‌اند از:
مشکل اصلی فضای بسته این است که هر چه از بیرون به آن نمی‌رسد، باید از درون ساخته شود: نور، هوای تازه، منظره و حتی حس تعلق به یک مکان. اتاقی با یک پنجره کوچک یا بدون پنجره، اگر بدون این ملاحظات ساخته شود، خیلی زود خسته‌کننده می‌شود؛ اما همین محدودیت، اگر درست دیده شود، فرصتی برای طراحی دقیق‌تر و آگاهانه‌تر است.
نورپردازی مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل برای ساختن محیطی راحت و کارآمد است. نور طبیعی همیشه بهترین گزینه است، اما اگر نتوان از آن استفاده کرد، باید نورپردازی مصنوعی مناسبی جایگزین شود.
نور باید برای کارهای روزمره روشنایی کافی بدهد، اما باعث خیرگی یا خستگی چشم نشود. فضا را هم باید دلپذیر و گرم کند.
آتریوم چندطبقه با سقف شیشه‌ای که نور روز را به عمق ساختمان می‌رساند؛ دفتر مرکزی SML. طراحی: Some Place Studio؛ عکس: Simon Oberhofer — ArchDaily
در عمل، بهتر است نور را در چند لایه طراحی کنید: یک روشنایی عمومی یکنواخت برای کل فضا، نور موضعی روی میز کار یا نقاط فعالیت، و در صورت نیاز نور تأکیدی برای دیوار یا عناصر دکوراتیو. برای میز کار اداری معمولا سطح روشنایی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس توصیه می‌شود. دمای رنگ نور هم اهمیت دارد؛ نور خنثی تا کمی گرم برای کار روزانه مناسب‌تر از نور کاملا سرد و آزمایشگاهی است. سطوح براق و صفحه‌های نمایشگر را هم از مسیر بازتاب مستقیم نور دور نگه دارید. جزئیات بیشتر را در مقاله نورپردازی دفتر کار بخوانید.
سقف شیشه‌ای همراه با لوورهای سایه‌بان که نور روز را پخش و از خیرگی جلوگیری می‌کند؛ دفتر مرکزی SML. طراحی: Some Place Studio؛ عکس: Simon Oberhofer — ArchDaily
تهویه مطبوع مناسب عامل مهم دیگری برای ساختن محیطی راحت و سالم است. این سیستم باید دما، رطوبت و کیفیت هوا را در سطح مطلوب نگه دارد.
دمای مناسب در محیط‌های بسته معمولا بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. رطوبت هم باید در حد مطلوب بماند، زیرا رطوبت کم پوست و گلو را خشک می‌کند و رطوبت زیاد به رشد کپک و قارچ می‌انجامد.
کیفیت هوا هم اهمیت دارد. تهویه باید مانع ورود آلاینده‌ها و ذرات معلق به محیط شود.
در اتاقی که پنجره بازشو ندارد، هوا فقط از طریق سیستم مکانیکی عوض می‌شود. پس هنگام طراحی باید به چند نکته توجه کرد: ورودی هوای تازه با ظرفیت متناسب با تعداد افراد، دریچه‌های رفت و برگشت که در دو سوی فضا قرار گرفته باشند تا هوا در گوشه‌ها راکد نماند، و جریان هوایی که مستقیم روی سر و گردن افراد نوزد. بالا رفتن دی‌اکسید کربن در اتاق شلوغ و کم‌تهویه، که از حدود ۱۰۰۰ ppm به بالا معمولا نشانه تهویه ناکافی است، یکی از دلایل رایج خواب‌آلودگی و سردرد در ساعات پایانی جلسه‌هاست. نگهداری منظم فیلترها هم به همان اندازه مهم است؛ سیستم خوب با فیلتر کثیف، آلاینده را در فضا می‌چرخاند.
طراحی مبلمان و تجهیزات در دیزاین مناسب اهمیت زیادی دارد. مبلمان و تجهیزات را باید طوری انتخاب کرد که راحتی و سلامت کاربران تضمین شود.
ارتفاع میز و صندلی باید با قد افراد متناسب باشد تا خستگی و آسیب‌های اسکلتی‌عضلانی پیش نیاید. چیدمان هم باید فضای کافی برای تردد و حرکت افراد باقی بگذارد.
در فضای بسته، چیدمان اهمیتی دوچندان دارد، چون فضای کمتری برای جبران اشتباه وجود دارد. صندلی قابل تنظیم، لبه بالای نمایشگر هم‌سطح با چشم، و فاصله حدود ۸۰ سانتی‌متر تا صفحه از اصول ساده‌ای هستند که با هزینه کم، خستگی را کاهش می‌دهند. اگر فضا کوچک است، مبلمان چندمنظوره و کمدهای دیواری بهتر از مبلمان حجیم عمل می‌کنند. برای راهنمای کامل‌تر، طراحی ارگونومیک فضای کار را ببینید.
رنگ و مصالح هم تأثیر زیادی بر کیفیت فضا دارند. رنگ‌های روشن و شاد فضا را دلپذیر و گرم می‌کنند و مصالح طبیعی به آرامش و سلامت محیط کمک می‌کنند.
در اتاق‌های کم‌نور، رنگ‌های روشن و مات روی دیوار و سقف نور را بیشتر بازتاب می‌دهند و فضا را بازتر نشان می‌دهند. رنگ‌های تیره را می‌توان در یک دیوار یا بخش مشخص برای ایجاد عمق به کار برد، اما پوشاندن همه سطوح با آن‌ها در فضای بسته حس فشردگی را بیشتر می‌کند. مصالح مات و جاذب صدا، مانند پنل‌های آکوستیک، موکت یا پارچه، از پژواک جلوگیری می‌کنند؛ این موضوع در آکوستیک دفتر کار بیشتر توضیح داده شده است. برای انتخاب رنگ بر اساس نوع کار نیز رنگ در طراحی دفتر کار را بخوانید.
عوامل روان‌شناختی هم بر کیفیت یک محیط بسته اثر زیادی دارند. برای مثال، عناصر طبیعی مانند گیاهان فضا را آرامش‌بخش و زنده می‌کنند و هنر و طراحی خوب به زیبایی و الهام‌بخشی آن می‌افزایند. این نکته در محیط‌های درمانی، که استرس بازدیدکننده معمولا از هر جای دیگر بیشتر است، اهمیتی دوچندان دارد. برای نمونه در پروژه بیمارستان چشم‌پزشکی آفتاب با رنگ، فرم منحنی و نورپردازی هدفمند تلاش شد فضای سرد و بیمارستانی همیشگی به فضایی آرام‌تر و انسانی‌تر تبدیل شود.
حیاط داخلی با بامبو و گیاهان پشت دیوار شیشه‌ای؛ از اتاق کار هم دیده می‌شود. دفتر ACB Bank. طراحی: MIA Design Studio؛ عکس: Trieu Chien — ArchDaily
مفهومی که پشت این رویکرد قرار دارد «طراحی بیوفیلیک» نام دارد: ارتباط دادن فضای داخلی با عناصر طبیعی مانند گیاه، نور روز، آب و مصالح طبیعی. در فضای بسته که منظره ندارد، حتی یک حیاط کوچک داخلی یا دیوار سبز پشت شیشه می‌تواند حس محبوس‌بودن را کم کند. عوامل دیگری هم اثر دارند: ارتفاع سقف، دید به عمق فضا، امکان انتخاب بین نشستن در گوشه خلوت یا میز مشترک، و حریم خصوصی صوتی و بصری.
ایمنی و امنیت در دیزاین مناسب اهمیت زیادی دارد. محیط‌های بسته باید طوری طراحی شوند که خطرهای احتمالی مانند آتش‌سوزی، برق‌گرفتگی و سقوط را کاهش دهند.
در فضای بسته، خروج اضطراری از همه‌چیز مهم‌تر است: مسیر خروج باید کوتاه، روشن و بدون مانع باشد، علائمش از دور دیده شود و روشنایی اضطراری هنگام قطع برق کار کند. کپسول اطفای حریق و آشکارساز دود را در جاهای در دسترس و با فاصله مناسب نصب کنید، و سیم‌کشی و پریزها را متناسب با بار واقعی تجهیزات طراحی کنید تا اضافه‌بار ایجاد نشود. در اتاق‌هایی که ورود و خروج کنترل‌شده دارند، قفل و دوربین نباید مسیر فرار را مسدود کند.
در سال‌های اخیر صرفه‌جویی در انرژی به یکی از دغدغه‌های اصلی تبدیل شده است و دیزاین مناسب یک محیط بسته می‌تواند در آن نقش مهمی داشته باشد.
بهره‌گیری از نور طبیعی، تجهیزات انرژی‌کارآمد و عایق‌بندی مناسب از مهم‌ترین راه‌های کاهش مصرف انرژی‌اند.
نورگیر سقفی و حیاط شیشه‌ای که نور روز را به راهروی مرکزی می‌رساند؛ دفتر ACB Bank. طراحی: MIA Design Studio؛ عکس: Trieu Chien — ArchDaily
در عمل، نورگیر، چاهک نور و دیوارهای شیشه‌ای داخلی باعث می‌شوند نور روز به بخش‌های عمیق پلان برسد و ساعات روشن‌بودن چراغ‌ها کم شود. چراغ‌های LED با سنسور حضور و تنظیم خودکار شدت، و عایق مناسب در دیوارها و درزها، بار سرمایش و گرمایش را کاهش می‌دهند. در فضای بسته با تراکم کاربر بالا، گرمای بدن و تجهیزات هم باید در محاسبه بار سرمایشی دیده شود.
این چند خطا در پروژه‌ها بیش از بقیه تکرار می‌شوند: تکیه بر یک نوع نور سقفی یکنواخت و بدون نور موضعی؛ انتخاب رنگ‌های تیره برای همه سطوح؛ بی‌توجهی به برگشت هوا که منجر به گرمای ناهمگون می‌شود؛ چیدمان مبلمان بدون در نظر گرفتن مسیر تردد؛ و فراموش‌کردن آکوستیک که در اتاق کوچک سخت‌تر کنترل می‌شود. پیش از اجرا، یک مرحله ساده کمک می‌کند: پلان را با ابعاد واقعی مبلمان بررسی کنید و بپرسید هر نفر در یک روز کاری معمولی دقیقا چه چیزی می‌بیند، می‌شنود و چگونه نفس می‌کشد.
دیزاین مناسب یک محیط بسته تأثیر زیادی بر راحتی، بهره‌وری و کارایی افراد دارد. با رعایت نکات این مقاله می‌توان محیط‌های بسته‌ای طراحی کرد که علاوه بر زیبایی و کارایی، راحتی و سلامت کاربران را هم تضمین کنند.
برای اطلاعات بیشتر درباره طراحی فضای اداری، کارخانه‌ها و فضای کار اشتراکی می‌توانید مقاله‌های مربوط را بخوانید.